Burze tornadowe są jednymi z najpotężniejszych i najbardziej nieprzewidywalnych zjawisk atmosferycznych na świecie. W Polsce, choć nie tak często jak w USA czy Europie Środkowej, zdarzają się one regularnie, szczególnie w okresie od maja do września. Według danych Głównego Geofizyka Polskiego, średnio co 3–5 lat w kraju dochodzi do kilkudziesięciu potencjalnie niebezpiecznych burz tornadowych, przy czym co roku notuje się około 20–30 incydentów z ich udziałem. W ostatnich latach wzrasta jednak liczba zdarzeń, co może być związane z globalnym ociepleniem i zmianami klimatycznymi, które wpływają na intensywność burz.
Tornado, czyli wirujący wir atmosferyczny, powstaje zazwyczaj w trakcie burzy superkomórkowej. Proces ten rozpoczyna się, gdy w górnych warstwach atmosfery powstaje silny gradient temperatury, a w dolnych panuje silne naprężenie termiczne. Gdy woda z chmury burzowej zaczyna spadać w formie deszczu, tworzy się tzw. dowolny wir, który może ewoluować w tornado. Najczęściej powstają one w regionach o dużym contrastie termicznym, takich jak Wielkopolska, Podlasie czy Mazowsze, gdzie wiosną i latem panują ekstremalne warunki.
- Według statystyk Metonowic, w Polsce średnio co 2 lata dochodzi do jednego tornada o sile 5–6 na skali Fujity, co odpowiada zniszczeniom na poziomie od 100 do 300 tys. złotych na jedną ofiarę.
- Burze tornadowe w Polsce najczęściej występują między godz. 15 a 21, kiedy to maksymalna aktywność termiczna i wilgotnościowa atmosfery.
- W 2022 roku w kraju zanotowano 29 tornad, z czego 12 miało potencjał destrukcyjny, powodując uszkodzenia infrastruktury i zniszczenia na obszarze ponad 100 km².
- Większość tornad w Polsce jest krótkotrwała (mniej niż 10 minut), jednak zdarza się, że trwają nawet kilka godzin, jak to miało miejsce w 2019 roku w woj. lubelskim.
- Lokalne stacje meteorologiczne, takie jak MeteoPolska, potrafią przewidywać powstawanie tornad z dokładnością do 3–4 godzin, jednak w przypadku silnych burz nie zawsze jest to możliwe.
Jednym z najbardziej znanych tornad w historii Polski był tzw. “tornado z 1999 roku” w województwie śląskim, które zniszczyło kilka wsi i wymusiło ewakuację tysięcy osób. W 2018 roku w województwie mazowieckim doszło do tornada o sile 6 na skali Fujity, które uszkodziło budynki mieszkalne i przemysłowe w okolicy Warszawy. W obu przypadkach ofiar nie było, jednak straty materialne przekraczały miliard złotych. tutaj można znaleźć szczegółowe analizy tych zdarzeń oraz porady na temat bezpieczeństwa podczas burz tornadowych.
W celu ochrony przed tornadami ważne jest monitorowanie pogody przez profesjonalne stacje meteorologiczne oraz korzystanie z aplikacji alarmowych, takich jak “Burza” czy “MeteoPolska”. W przypadku ostrzeżeń należy unikać otwartych przestrzeni, schronić się w budynkach o sztywnych konstrukcjach, a w razie potrzeby dostać się do podziemnego pomieszczenia. Warto także zapoznać się z planami ewakuacyjnymi swojej miejscowości, aby być przygotowanym na najgorszy przypadek.
Badania naukowe wskazują, że zmiany klimatyczne mogą przyczynić się do zwiększenia częstotliwości i intensywności tornad w Polsce. W przyszłości możemy spodziewać się większej liczby silnych burz, które będą wymagały jeszcze większej uwagi ze strony służb ratowniczych i mieszkańców. Dlatego ważne jest nie tylko monitorowanie pogody, ale także edukacja społeczeństwa w zakresie bezpieczeństwa podczas takich zjawisk.
